Licht geven aan dat wat er niet mag zijn

Mijn moeder kreeg zeven kinderen in zeven jaar en ik was nummer zeven. Mijn moeder trok dit fysiek niet en toen haar eigen moeder ook nog overleed toen ik drie weken oud was, stortte ze in. Er was geen ruimte voor me en dat is begrijpelijk. Maar het gevoel dat ik er eigenlijk niet mocht zijn, zit diep en is mijn drijfveer geworden. In mijn kunst wil ik die dingen aandacht geven die er niet mogen zijn. Aandacht voor de donkere gebieden, de ontkenningen, de dingen die genegeerd worden of taboe zijn. Ik wil het in het licht zetten. Het zijn de doden, de joodse slachtoffers, de ouderen (nieuw project Testament Ongekend!) en sinds kort zelfs kinderen met hun stille verdriet (rituelen in de klas).  Met de rituelen die ik ontwerp komen existentiële verhalen boven water en krijgen vorm. Het is heel waardevol instrument waar ik zielsveel ben van gaan houden.

Ik creëer een mythische werkelijkheid waarin mensen op zoek kunnen naar betekenis waardoor ze verder kunnen of houvast krijgen. Een ritueel is een geregisseerd symbolische interventie waarmee sociale, spirituele of psychologische doelen bereikt kunnen worden. Al het moeilijke waarbij we niet weten wat te doen, hoe te gedragen en hoe het uit te leggen zijn mogelijk te ondervangen met een ritueel. Rituelen maken reële en betekenisvolle ontmoeting mogelijk en hebben een helende werking. Deelnemers kunnen zich actief verhouden tot het rituele kunstwerk. Hun verhalen en emoties krijgen in deze symbolische interventies een plek. Een ritueel is een totaalpakket aan plek, geluid, gebaar, taal, vorm. Hierdoor ligt het voor de hand om met andere kunstdisciplines en cultuurvormen samen te werken. Ik maak altijd cross over verbindingen met theater, poëzie, choreografie, zang, erfgoed, musea en amateurkunst. De poëtische kracht van kunst geven rituelen verbeeldingskracht en een eigentijds karakter.

In 1995 studeerde ik af aan de Hogeschool van de Kunsten in Utrecht, afdeling autonome vormgeving. Tijdens mijn studie heb ik twee periodes in het buitenland doorgebracht. In1993 in Bretagne en in 1994 in Wroclaw Polen. In die tijd speelden het landschap en plekken een belangrijke rol.

Sinds 1996 sta ik met mijn kunstpraktijk midden in de samenleving. Het gaat om het zogenaamde ‘community art’. Toen ik het begrip ‘community art’ nog niet kende, deed ik het al. Het werd mij duidelijk dat ik betekenis wilde geven aan gevoelige processen in de maatschappij. Één van mijn eerste projecten was “ Was goed is goed”(1998), om bij te dragen aan de ‘wederopbouw’ over mijn vroegere woonwijk in de Vrolikstraat, Amsterdam. Dit n.a.v. de brutale moord van een Turkse meisje door een verwarde man.

Van 1996 – 2008 heb ik een zestal kunstprojecten rondom sloop en veranderingen in het landschap ontwikkeld en uitgevoerd. Met het project Sloophamer Schatkamer (Zaandam 2003 – 2006) kwam alles wat er in voorgaande projecten werd ontdekt samen. Het afscheid nemen was de gemene deler. De projecten waren vernieuwend en kregen veel financiële ondersteuning en publiciteit. Ik was koploper op het gebied van community art.

Vanaf 2005 tot heden zijn de herdenkingsprojecten Allerzielen Alom en Namen en Nummers van grote betekenis. Bij Allerzielen Alom worden begraafplaatsen ingericht met licht en vuur. Maar het belangrijkste onderdeel zijn de rituelen die ik en andere kunstenaars ontwierpen om de doden te herdenken. In 2008 won ik de Yarden prijs met dit project. Het project kreeg veel publiciteit en financiële ondersteuning. Het gaf een vernieuwende impuls aan de dodencultuur.

Namen en Nummers is een herdenkingsproject om de weggevoerde Joden te herdenken. Het laat zien dat er in deze tijd nieuwe vormen van herdenken en rituelen nodig zijn. Mensen zijn diep geraakt.

De rituelen zijn mijn focus. Ik heb ontdekt dat rituelen niet alleen geschikt zijn voor herdenken en het benoemen van situaties van verandering en verlies. Ze zijn ook geschikt als communicatie instrument, om verhalen te vertellen, om onderwerpen te bespreken die taboe zijn. Bijvoorbeeld Herinnerdingen, Ganzen Pad of Tafelen.

Rituele kunst gaat in Testament Ongekend!, dat in 2017 van start gaat een belangrijke rol spelen. Verder ben betrokken bij de Universiteit voor Humanistiek waar een nieuwe celebranten opleiding wordt gestart en waar ik gastlessen ga geven.

Ik heb met zovele mensen samengewerkt. Met kunstenaars, vrijwilligers, allerlei opdrachtgevers, aanjagers in de wereld van kunst en cultuur. Ze hebben me geïnspireerd, geholpen of op een spoor gezet. Een aantal mensen wil ik speciaal noemen: Michael van Hoogenhuyze, die mijn praktijk vanaf het eerste uur heeft gevolgd en een theoretisch kader heeft gegeven. Kunstenaar Jaap Velserboer met wie ik in vele projecten nauw heb samengewerkt evenals creatief productent Ronald Tebra Verder hebben de kunstenaars Itie Langeland, Simone de Groot, Ada Leenheer, Natasja van Eijk, Jessica Panhuysen, Lenneke van de Goot, Saar Frieling, Mechtild Prins, Wendela Kloosterman in zovele projecten telkens weer een fantastische bijdrage geleverd. Arnold Weel (grafische vormgeving), Max Linsen (fotografie), Louise Koopman (redactie) die ook voor documentatie en publicaties hebben gezorgd. Via Sikko Cleveringa heb ik vele gastlessen heb gegeven bij CALXL. En dan natuurlijk de bestuursleden van de stichting Allerzielen Alom: Sander Hartog en Lucas van Rooyen en mijn vaste vrijwilliger, assistent en echtgenoot Bill Wei. Veel dank.